កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមធ្វើការប្រមូលផលស្រូវ

កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមធ្វើការ
ប្រមូលផលស្រូវ
(រូបថតឯកសារបជ្ឈមណ្ឌល
ឯកសារកម្ពុជា)

ការអបអរសាទ

ការប្រារព្ធពិធីអបអរសាទចំពោះការ

បញ្ចប់ដោយជោគជ័យនូវគម្រោងប្រ
ព័ន្ធប្រឡាយទឹក

(រូបថតឯកសារមជ្ឈមណ្ឌលឯក
សារកម្ពុជា)

អង្គការជានរណា? (តទំព័រទី ១០)

                ហូ-ជីមិញចាប់ផ្តើមបញ្ចេញសកម្មភាពជាលំដាប់លំដោយ
គោលបំណងទី ១ មានរៀបចំគ្រោងការណ៍ទុកជាស្រេច ។ បើពេលណា
បារាំងត្រូវចាញ់ត្រូវថយចេញពីឥណ្ឌូចិន យួនត្រូវតែវាតទីយកទឹកដីកម្ពុ
ជាក្រោមឲ្យបានភ្លាមជាលើកទី ២……។
                ដូច្នេះចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤៥ យួនហាណូយញុះញង់ខ្ខីដៃយួនខាង
ត្បូង ឲ្យលោតសម្លាប់កំចាយរាស្រ្តខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ជាពិសេសពួកអ្នក
ចេះដឹង ញុំាងឲ្យខ្លាច ក៏នាំគ្រួសាររត់ចោលស្រុកចោលទឹកដីទុកឲ្យវា ។
វាប្រើសង្រ្គាមក្តៅ។ ហូ-ជីមិញលៃលកឈានមួយជំហានម្តងៗ កំទេច
ខ្មែរមួយផ្នែកម្តងៗ តាមគំរោងការណ៍របស់វាដែលមានព្រាងទុកមកជា
ស្រេច​ ។
                មើលចុះ​ ! នៅប្រទេសកម្ពុជាកណ្តាល យួនចាត់ការប្រើសង្រ្គា
មត្រជាក់….. ដូច្នេះក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៤៥ ដដែល ហូ-ជីមិញបែរជាបញ្ចូន
(បូដូយ)ចូលមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយយកលេសថា យួនស្ម័គ្រចិត្តចូ
លមកជួយខ្មែរដេញបារាំង ។ បូដួយចាប់តាំងមូលដ្ធាននៅខេត្តនានាដូច
ជា មណ្ទលគីរី រតនគីរី កោះកុង សៀមរាប បាត់ដំបង និងតំបន់និរតីទិស។
                [...]

អង្គការជានរណា? (តទំព័រទី ៩)

                                    ជំពូកទី ២

                *យួនចាប់ផ្តើមរុករានប្រទេសជិតខាង!

                *ហូ-ជីមិញបង្កើតបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន!

                *យួនបង្កើតពួកវៀតមិញ និងបង្កើតខ្មែរវៀតមិញ!

                *សន្និសិទហ្សឺណែវបញ្ចប់សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន!

            [...]

រូបកងទ័ពខ្មែរក្រហម

        (នេះគឺជារូបកងទ័ពខ្មែរក្រហមក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៩)

ប្រជាជនលើកទំនប់ភ្លឺស្រែ

    គម្រោងលើកទំនប់ (ថតនៅពេលដែលកម្មាភិបាលជាន់ខ្ពស់ខ្មែរក្រហមធ្វើដំណើរទស្សន
កិច្ចទៅកាន់តំបន់នេះ) (រូបថតឯកសារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា) 

អង្គការជានរណា? (តទំព័រ ៨)

                អស់រយៈពេលពីរឆ្នាំ គឺរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៥៥ ទើបព្រះចៅណាប៉ូឡេ
អុងទី ៣ ចាត់លោក ដឺម៉ុងទីញី ដែលជារដ្ធមន្រ្តីទទួលបេសកកម្មនៅប្រទេស
សៀម និងប្រទេសចិន​ ឲ្យរៀបចាត់ចែងធ្វើសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាពនិងពាណិជ្ជ
កម្មជាមួយព្រះអង្គដួង។  ព្រះបាទនរោត្តម ដែលជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ
ដួង យាងចេញមកពីបាងកករួចឡើងសោយរាជ្យបន្តក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៩ ។
                ថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣ ក៏មានការចុះហត្ថលេខាព្រមព្រៀងគ្នារវា
ងបារាំងនិងខ្មែរ (អនុញ្ញាតឲ្យបារាំងចូលមកជួយការពារឩបត្ថម្ភទំនុកបំរុង) ។
បន្ទាប់ពីពេលនោះមក……របៀបរៀបចំស្រុកទេសតាមបែបសម័យទំនើប
បានត្រូវព្រះបាទនរោត្តម ទទួលយកមកអនុវត្តទាំងស្រុង។
                  ដូច្នេះ ចាប់តាំងពីបារាំងចូលមកជួយការពារឩបត្ថម្ភទំនុកបំរុង ពី
ឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣ ក្នុងរយៈពេល ៩០ ឆ្នាំ នាំមកឲ្យប្រជាពលរដ្ធខ្មែរ
និងប្រទេសកម្ពុជានូវសណ្តាប់ធ្នាប់ របៀបរៀបរយ សំបូរសប្បាយ រុងរឿង
និងសន្តិភាព (គឺដូចជាហ្វ្រាំងទិព្វមួយ ទប់យួននិងសៀម ផ្អាករាតត្បាតលុកលុ
យ ប្រទេសខ្មែរ ) ។
        [...]

អង្គការជានរណា?​ (តទំព័រទី៧)

                ចុងឆ្នាំ ១៨២០ ពេលជីកព្រែកវិញតេរួច យួនក៏ដាក់ខ្នោះជើងខ្មែរ
ជាអ្នកជីកព្រែកទាំងអស់ស្ងិតនៅកណ្តាលព្រែក ដែលមានជំរៅ ២.៦០ម៉ែត្រ
រួចវាទម្លាយទំនប់ទឹកសមុទ្រឲ្យហូរចូលព្រែកវិញតេនោះ​ ។  អនិច្ចាបងប្អូនខ្មែរ
យើងដែលជាប់ចំណងត្រូវលង់ទឹកស្លាប់ទាំងអស់ ។ ល ។ និង ។ ល។​​ យួនវាត
ទីយកនគរចំប៉ាក្តី យកកម្ពុជាក្រោមក្តី  វាវាតទៅដល់ខេត្តណា ទីកន្លែងណា វា
ក៏ប្រែឈ្មោះជាយួនភ្លាមដែរ។
                ហេតុដែលបណ្តាលឲ្យយួនវាតទីលេបកម្ពុជាក្រោមបានដោយងា
យយ៉ាងនេះមកពី៖
                ទី ១-រាស្រ្តខ្មែរកម្ពុជាក្រោមមានការធ្វេសប្រហែស ពីព្រោះខ្មែរស្លូ
តត្រង់ ទន់ភ្លន់ សុភាព មានចិត្តសប្បុរស មានមេត្តាធម៍ ធ្វើបុណ្យដាក់ទាន មា
នពេលខ្លះ ឃើញយួនក្ររហេមរហាម ដើរសុំទានគ្មានទីលំនៅ ខ្មែរតែងតែដា
ក់ទាន ជួយទំនុកបំរុងឩបត្តម្ភឲ្យសង់ខ្ទមនៅក្បែរៗខ្លួន ។ ផ្ទុយទៅវិញសាសន៍
យួននេះ ជាសាសន៍ អកត្តញ្ញូ កំណាច ថោកទាប ក្រឡិចក្រឡុច ឡូឡា ជាចោរ
លួចតាំងពីជី ស្លឹកគ្រៃ ម្ទេសជាដើម  [...]

អង្គការជានរណា?​ (តទំព័រទី៦)

                    នៅចុងសតវត្សទី១៧ ប្រជាជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោមមានតែបួនម៉ឺនគ្រួ
សារទេ គឺប្រហែលជា ២ សែននាក់ប៉ុណ្ណោះ រស់នៅលើផ្ទៃដីទំហំ ៦៧៧០០គី
ឡូម៉ែតក្រឡា។​
                នៅឆ្នាំ ១៦៥១ ស្តេចខ្មែរឈ្លោះគ្នាពីរឿងដណ្តើមបល្លង្ករាជ្យ។ ស្តេច
ខ្មែរដ៏ឆ្គួតម្ខាងនោះ ក៏រត់ទៅសុំជំនួយពីស្តេចយួនឈ្មោះ ង្វៀង-វូង។ ស្តេចយួន
នេះក៏ឆ្លៀតឱកាសវាយកំទេចស្តេចខ្មែរ ឈ្លានពានរំលោភចូលមកតាំងទីលំ
នៅ ក្នុងអាណាខេត្តប៉ែកខាងកើតនៃទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ក្នុងខេត្តព្រះសួគ៍ា និង
ខេត្តព្រះចង្វា។
                ក្នុងឆ្នាំ ១៦៩៦ អាណាខេត្តព្រៃនគរត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្តាប់ដៃយួន
ទៀត។ លុះមកដល់ដើមសតវត្សទី១៨ យួនតុងកឹងវាតទីមកដល់ទន្លេមេគង្គ
រួចរុលសំរុកយកខេត្តពាម និងខេត្តក្រមួន-ស។ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៣១ វារុលសំរុក
យកខេត្តមេ-ស និងខេត្តឡុងហោ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៥៧ វាវាតទីយកខេត្តផ្សារដែក
និងខេត្តមាត់ជ្រូក។ ដូច្នេះអាណាខេត្តក្នុងកម្ពុជាក្រោមទាំងមូល [...]

ពិធីរៀបមង្គលការរបស់ខ្មែរក្រហម

                (ពិធីរៀបការរបស់ខ្មែរក្រហម)

           មង្គលការ (ឫពិធីបើកវគ្គ) ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យខុសក្នាទាំង
ស្រុងពីមង្គលការតាមទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីខ្មែរ។ កូនកម្លោះក្រមុំទាំងអស់
ត្រូវបានរៀបចំក្នុងពិធីតែមួយ ដែលមានចំនួន ពី ៣ ទៅ ១០ គូ ក្នុងពិធីតូច
ហើយពិធីធំមានពី ៣០ ទៅ ៥០ គូឫរហូតដល់ជាង ១០០ គូក្នុងពិធីនីមួយៗ ។
បុរសនារីភាគច្រើនមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យជ្រើសរើសគូស្រកររបស់ខ្លួនទេ។
គូនីមួយៗ បានត្រូវចាត់តាំងឡើងដោយអង្គការ ដែលអះអាងថាជាឪពុកម្តាយ
របស់មនុស្សគ្រប់រូប។ អ្នកខ្លះមិនទាំងស្គាល់ឈ្មោះនិងមុខមាត់អនាគតគូស្រ
កររបស់ខ្លួនផងទេ រហូតដល់ពេលប្រារព្ធពិធីតែម្តង។ បងប្អូនសាច់ញាតិមិន
អនុញ្ញាតឲ្យចូលរួមក្នុងពិធីមង្គការ ឫចូលរួមក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត
ណាមួយឡើយ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីពិធីរាំរែក ចម្រៀងប្រពៃណី និង
ពិធីតាមបែបសាសនាត្រូវបានហាមឃាត់៕